سنگ نگاره های ایران   Iran Petroglyphs  
     
 
 
     
     
     
 
 
     
 

Valid XHTML 1.0 Transitional
FireFox
Internet Explorer 7

 
     
     
  سنگ نگاره هاي شهرستان گُشت  
     
     
 

 

سنگ نگاره هاي شهرستان گُشت

 

Petroglyphs Of Gosht

 

گُشتGosht  يكي از شهر هاي بلوچستان است که در 65 کیلومتری محور سراوان و خاش واقع شده است.

 در تاريخ 8/10/1394 توسط يكي از اهالي فرهنگ دوست گُشت به نام محمد رفيع حسين بُر كه از معلمان پر تلاش آن ديار مي باشند از نگارنده دعوت بعمل آورده شد و نگارنده سعادت سه روز ميزباني آن عزيز و خانواده محترم ايشان را داشتم.

طي مدتي كه در گُشت بوديم با راهنمايي هاي دقيق دوست خوبم محمد رفيع حسين بُر كه كاشف سنگ نگاره هاي زيادي در منطقه گُشت هستند از محوطه هاي : دره بند گبري، دره آب هنار و دره مرز مانيك باز ديد و بررسي داشته باشيم.  

  سنگ نگاره هاي اين ديار همچون ديگر نقاط ايران در كنار رودخانه ها و طي هزاران سال خلق شده اند. بيشترين نقوش تكراري همچون ديگر نقاط ايران بزكوهي با مضامين ملي ( آبخواهي، زايندگي ، بركت و محافظت) باسبك ها و طرح هاي گوناگون خلق شده اند.

سنگ نگاره هاي گُشت به دو صورت قابل مشاهده هستند:

1-     نمونه هايي كه بر ديواره ي كوه ها و دره ها حك شده اند (دره بند گبري، دره آب هنار).

2-      نمونه هايي كه بر روي سطوح سنگ هاي گرد در سطوح صاف قرار گرفته اند (دره مرز مانيك).

 

 

z2b4_naserifard.jpg

نگارنده دردره شير و پلنگان سراوان، كنار كودكان عشاير بلوج و سنگ نگاره هاي كهن

 

 

رديف

تعداد نقوش بر اساس ميزان فراواني

1

نقش هاي بزكوهي در قالب سبك ها و اندازه هاي گوناگون.

2

نقوش انسان در حالت و سبك هاي مختلف ( آييني، شكار، سوار كاري، كمانداري و...)

3

نقش هاي اسب وحشي و اهلي شده.

4

نقش هاي شتر هاي وحشي و اهلي ( يك و دو كوهان).

5

نقش هاي پنجه هاي دست و پا footprint or Handprint.

6

نمادها و علايم پيامي ( علايم خطي، پيامي، فنجان نماها cupmark).

7

ديگر جانداران( سگسانان، گربه سانان، گياهان و ... ) .

 

   يكي از محوطه هاي بسيار جالب گُشت؛ محوطه دره مرز مانيك است كه در بستر رودخانه واقع شده و سنگ هاي گرد فراواني به چشم مي خورد كه طي هزاران سال بر روي اغلب آنها نقوش گوناگون خلق شده كه بيشترين آنها نقوش بزكوهي هستند. سنگ هاي گردي كه سطوح آنها تحت تاثير عوامل طبيعي به رنگ قهوه اي تيره گرايده است.

اين محوطه در سطحي صاف واقع شده كه براحتي براي همگان قابل دسترسي و از منظر گردشگري بسيار مناسب و زيباست. شبيه اين محوطه را نگارنده در: ورزقان ارسباران، مشگين شهر، بزمان، زاغر تفرش، رودخانه راونج دليجان، دهتل بستك هرمزگان و قوبستان در جمهوري آذربايجان ديده است.

 

 نمونه هايي از سگ نگاره های بسيار زيبا و كهن شهر گُشت  Gosht از توابع شهرستان سراوان استان سیستان وبلوچستان كه به تنهايي يك موزه كهن است. هنرمندان،  طي هزاران سال بر آن خلق هنر كرده اند؟!     كشف و عكس : محمدرفیع حسین

 

شاخصه های مهم محوطه سنگ نگاره های شهر گُشت سيستان و بلوچستان:

 

1- اندازه و ارتفاع بوم ها:

1/1- نمونه هايي كه بر ديواره ي كوه ها و دره ها حك شده اند (دره بند گبري، دره آب هنار).

2/1- نمونه هايي كه بر روي سطوح سنگ هاي گرد در بستر صاف قرار گرفته اند (دره مرز مانيك).

- بوم هاي نواحي 1/1 همه بر ديواره ي كوه ها و دره ها حك شده اند و ارتفاع بعضي بوم ها از سطح زمين از صفر تا بيش از 4 متر متفاوت است. اندازه ي بوم ها از 3 متر تا چندين سانتيمتر متفاوت است.

- بوم هاي نواحي 2/1همه بر بستر صاف زمين پراكنده هستند و اندازه آنها از 2 متر تا چندين سانتيمتر متفاوت است.

     هنرمندان با آثار هنري كه از خود به يادگار گذاشته اند با زبان هنر با تاريخ و بشريت سخن گفته اند

2- زاویه ی شیب و جهت بوم ها: از صفر تا نود درجه متغير است.

3- جهت قرار گرفتن نقش ها: متفاوت است.    

4- درصد نقوش و نوع آنها: بیشترین نقش ها بزکوهی است (نزديك به90 درصد).

5- میزان هوازدگی نقوش: میزان هوا زدگی كم است؛ به علت قدمت زياد رنگ خيلي از نقوش هم رنگ بستر شده است. 

6- اندازه ی نقوش حکاکی شد ه: از 2 تا 40 سانتیمتر متغیر است.

7- ابزارهای به کار رفته جهت حکاکی ها: ابزار های بکار برده شده، سنگ آذرين ، استخوان درشت ني حيوانات و فلز.  
8- نوع حکاکی ها: تمام نقوش از نوع حكاكي منفي هستند که براثر ضربه های کوبشی منظم و دقیق در کنار هم ایجاد شده‌اند و هیچ  یک از نقوش در اینجا به روش کششی ایجاد نشده اند.

9- قدمت نقوش و دیگرآثار: به نظر نگارنده اكثر نقش ها طي دوره ي آهن) هزاره دوم پیش از میلاد)[1] به بعد خلق شده اند که نوع حکاکی آنها گویای آن است و نقش هاي به مراتب كهن هم وجود دارند كه دستمايه هنرمندان عصر آهن بوده اند كه قدمت بعضي از آنهاحداقل از هزاره ي نهم ق.م تا دوره ي اسلامي متفاوت است؛ که جهت قطعیت بهره گیری از تکنولوژی طیف سنجی عمومی و شتاب دهنده و تحلیل ریز فرسایش ضروري است.          
10- خدشه های وارد شده:
 خوشبختانه كمتر خدشه ی انسانی برآنها وارد شده (12 مورد)  فقط توسط عوامل طبیعی همچون: باران و سرما درحال نابودی اند.  
11- جنس سنگ ها و رنگ بوم ها : از نوع سنگ های رسوبي و دگرگونی به هم فشرده که رنگ آنها سياه و قهوه اي تيره است.          

12- چون و چرایی بوجود آمدن نقوش: محوطه های سنگ نگاره ها در ایران باستان کتاب های سنگی هستند که نگارگران طي ادوار كهن بواسطه ی آنها سخن گفته و اغلب برگرفته از باورها، اسطوره هاي كهن و به تعبيري نشانه هايي از شرح زندگی خود، دیگران و حتی محیط اقلیمی انسان هاي ادوار گذشته است.   
13- عمق حكاكي ها: 1 تا 3 ميليمتر        
14 - جهت قرار گرفتن بوم ها: بهم ريخته و متفاوت هستند.
          
15-
 شباهت نقش سنگ نگاره ها با سفالينه ها:  نقش روي سفالينه مكشوفه در شهر سوخته و دره سند     ( هزاره ي سوم ق.م) با نقش سنگ نگاره هاي (بزكوهي) محوطه هاي گُشت، سراوان، بزمان، قصرقند، نيكشهر، خاش اغلب از نظر طرح و مضامين يكنواخت هستند، كه نشان از پيوستگي هنرسنگ و هنرسفال از ادوار كهن در اين ديار دارد. به نظر نگارنده نقوش سنگ نگاره ها الهام بخش و دستمايه هنرمندان سفالگر بوده است .    

16- ویژگی های مشترک و پیوستگی سنگ نگاره ها:

- بيشترين نقش هاي تكراري بزکوهی است با سبک و طرح های مشابه در کل ایران.  

- کهن بودن کلیه ی نقوش حکاکی شده .  

 - وجود هنر در آنها (هنرهای صخره ای) همگون با کل سنگ نگاره های ایران.     

ویژگی منحصر به فرد محوطه: وجود نقش هاي تكراري بزكوهي ( حدود 90 درصد) با پيوستگي طرح روي سفالينه هاي مكشوفه در آن استان و همگوني ظاهري و پيامي ديگر هنرها (دست بافت ها، فلزكاري ها ) بانقوش سنگ نگاره ها؛ بسيار جالب و قابل مطالعه هستند.        

                                                                                                                                                                  در پايان از عزيزاني كه نگارنده در اين سفر ياري كردند سپاسگزاري مي كنم بويژه:  محمد رفيع حسين بُر و خانواده، رئيس و معاون اداره ميراث فرهنگي سراوان، حبيب الله جنگي زهي، عبدالحق جنگي زهي، محمد صديق دهواري، زاهد آرام، عبدالغفور سپاهي.

 با احترام- محمد ناصري فرد

پژوهشگر سنگ نگاره هاي ايران و دكتراي باستان شناسي هنر

زمستان 1394

 



3- عصر آهن در خاور نزدیک باستان، ويكي پديا

 

 
     
     
  جستجو  
     
     
 
Loading
 
     
     
  فروش کتاب:  
     
     
 

سنگ نگاره هاي ايران

زبان مشترك جهاني 

 
     
     
  Iran Petroglyphs ,Universal Common language  
     
     
 
 
 
     
 
 
     
  سنگ نگاره های ایران Iran Petroglyphs - کليه حقوق اين وب سايت محفوظ می باشد